Sport.pl

Szwedzka firanka i Iwan Drago, czyli czego nie wiecie o Szwecji

450 tysięcy kilometrów terytorium Szwecji to znacznie więcej niż ma Polska. Lech Poznań w czwartek zagra z AIK Solna w piątym co do wielkości kraju Europy - niezwykle ciekawym i oryginalnym.
Alfred Nobel - fundator najsłynniejszej nagrody świata Alfred Nobel - fundator najsłynniejszej nagrody świata Fot. - AP

Nagroda pełna dynamitu

Szwed Alfred Nobel to postać, która łączy obecną rywalizację Lecha Poznań z tą poprzednią, z azerskim Chazarem Lenkoran. Nobel był bowiem szwedzkim naukowcem, który za wysoką cenę (śmierci brata podczas jednego z eksperymentów) wynalazł dynamit. Prawdziwą fortunę zbił jednak na azerskiej ropie, którą wydobywał w Azerbejdżanie podczas gorączki czarnego złota w XIX wieku. Ta fortuna pozwoliła mu założyć fundację, która co roku przyznaje najbardziej prestiżową nagrodę świata - Nagrodę Nobla.

obel w swoim testamencie napisał: Pieniądze mają być podzielone na pięć różnych części i przyznawane następująco: pierwsza część - osobie, która dokona najważniejszego odkrycia lub wynalazku w fizyce; druga - osobie, która dokona najważniejszego odkrycia lub ulepszenia w chemii; trzecia - osobie, która dokona najważniejszego odkrycia w dziedzinie fizjologii, lub medycyny; czwarta - osobie która w dziedzinie literatury napisze najwybitniejsze dzieło o tendencjach idealistycznych i piąta część osobie, która będzie najlepiej na rzecz braterstwa narodów, likwidacji, lub ograniczenia stałych armii i zwoływania oraz popierania kongresów pokojowych.

x x x

Psychologiczny dramat, czyli tam, gdzie rosną poziomki

Dawniej Szwecja kojarzyła się z psychologicznym i trudnym kinem Ingmara Bergmana, twórcy takich filmów jak ''Tam, gdzie rosną poziomki'', ''Milczenie'', ''Siódma pieczęć'', ''Fanny i Aleksander'', ''Źródło'', ''szepty i krzyki''. Większość jego filmów to pesymistyczne dramaty psychologiczne, za pomocą których ukazał nieograniczone psychologiczne możliwości kina jako medium. Zastanawiał się nad kwestią istnienia Boga i przedstawiał tezę, w której to Bóg miałby być stwórcą świata tak pełnego cierpienia jest po prostu niemoralna.

Na podstawie książki Larssona nakręcono także film 
Na podstawie książki Larssona nakręcono także film "Millenium: Mężczyźni, którzy nienawidzą kobiet" Fot. materiały promocyjne

Kto zabił po szwedzku lepsze od ''Zmierzchu''

Dziś Szwecja kojarzy się w dużej mierze ze znakomitymi kryminałami, niezwykle poczytnymi w całym świecie. Stieg Larsson, autor trylogii ''Millennium'', sprzedanej w ponad 26 mln egzemplarzy na całym świecie, był najlepiej sprzedającym się powieściopisarzem w Europie w 2009 roku. Wyprzedził Stephanie Meyer (seria ''Zmierzch") oraz Dana Browna ''Zagubiony symbol'').

Larsson to niejedyny szwedzki pisarz na liście najpopularniejszych autorów w Europie. Na szóstym miejscu znalazła się Camilla Läckberg, uznawana za "nową królową skandynawskiego kryminału", autorka sagi kryminalnej o Fjallbaka (ponad 5 mln sprzedanych egzemplarzy). Dziewiąte miejsce zajął Henning Mankell, autor serii o komisarzu Wallanderze.

Szwedzki stół podczas festiwalu Nowe Horyzonty 2012 Szwedzki stół podczas festiwalu Nowe Horyzonty 2012 Fot. Sławomir Pawłowski

Szwedzki stół, czyli do wyboru, do koloru

Stół, na którym serwuje się wszystkie dostępne potrawy i każdy może sobie sam wybrać, na co ma ochotę, pochodzi właśnie ze Szwecji. Szwedzki stół, czyli Smörgåsbord, był tutaj zwyczajowym sposobem jedzenia posiłków jeszcze w XVII czy XVIII wieku. Dzięki nim gospodarz mógł uszanować wszelkie upodobania kulinarne i dietetyczne zaproszonych gości. W ten także sposób Szwedzi obchodzą Boże Narodzenie. Stoły te dochodziły niekiedy do 15 metrów długości, więc dla każdego znalazło się coś dobrego.

Legenda mówi o tym, że nazwa ''szwedzki stół'' powstała w Polsce w 1656 roku, podczas szwedzkiego potopu. Król szwedzki Karol X Gustaw, chcąc sobie zaoszczędzić trudów oblegania Zamościa, wprosił się na posiłek do Jana Zamoyskiego, chcąc przy okazji skłonić go do poddania miasta. Kanclerz przyjął króla poza murami, wystawnie zastawionym stołem, ale - dla sprawienia królowi despektu - bez krzeseł. Odtąd przyjęcia na stojąco nazywano stołem szwedzkim

x x x

Szwedzki kucharz do tego stołu

Ktoś potrafi przetłumaczyć?

Szwedzka firanka w oknach

Tak określa się więzienne kraty, które oddzielają od wolności. Głównie dlatego, że przez lata Szwedzi słynęli z produkcji najlepszej i najtwardszej stali. To z niej wyrabiano m.in. trudne do przepiłowania kraty w więzieniach całego świata.

korweta typu Visby korweta typu Visby korweta typu Visby

Neutralni zaskakują Ronalda Reagana

Szwedzka stal była tym, czego bardzo pragnęli Niemcy w czasie II wojny światowej. Szwedzi sprzedawali im ją i po cichu sprzyjali Trzeciej Rzeszy, choć niemieckie okręty podwodne na Atlantyku topiły szwedzkie statki w ramach nieograniczonej wojny podwodnej i nie bacząc na ich neutralność.

Neutralność Szwecji jest już tradycją. Niegdyś szwedzcy Wikingowie byli zdobywcami całej Europy. Później szwedzkie armie w XVII i XVIII wieku gromiły przeciwników aż po Polskę i Rosję. Ostatnia wojna, w jakiej brała udział Szwecja miała jednak miejsce w 1814 roku. Od tej pory Szwedzi trzymają się z daleka. Ani w I, ani w II wojnie światowej nie brali udziału. Nie są także członkami NATO ani innego paktu wojskowego.

Mają jednak silną armię, na dodatek niemal samowystarczalną. Szwedzi sami produkują sobie wysokiej klasy sprzęt wojskowy. Szwedzkie samoloty Saab Gripen miały trafić nawet do Polski, szwedzkie czołgi CV90 może tu trafią. Szwedzi produkują uznane od lat w świecie działa Bofors, mają też własne i bardzo dobre typy okrętów np. niewidzialne dla radarów korwety Visby z technologią stealth, okręty podwodne typu Gotland, które w czasie manewrów z Amerykanami podpłynęły do atomowego lotniskowca ''Ronald Reagan'' i zrobiły mu zdjęcia

x x x

Waterloo, czyli dzwony z Eurowizji

Dwieście lat temu, gdy Szwecja toczyła swą ostatnią wojnę, miała miejsce bitwa pod Waterloo. Piosenka o tytule ''Waterloo'' w wykonaniu szwedzkiego kwartetu ABBA w 1974 roku wygrała konkurs piosenki Eurowizji. Od tej pory o szwedzkim zespole było głośno w całym świecie.

Tworzyli go: Anni-Frid Lyngstad, Benny Andersson, Björn Ulvaeus i Agnetha Fältskog i właśnie od pierwszych liter ich imion powstał skrót ABBA - skrót, który do dziś kojarzy się z muzyką pop.

Kiedy w 1976 roku ABBA przyjechała do Polski, dała specjalny i legendarny już koncert w Studio 2 Telewizji Polskiej. W 1982 roku kwartet się rozpadł, ale w 2008 roku szwedzcy artyści spotkali się raz jeszcze, gdy uczestniczyli w produkcji opartego na ich przebojach filmu muzycznego ''Mamma Mia!'' z Meryl Streep.

Dziewczynka o włosach w kolorze marchwi

Lata 70. i 80. to także czas wielkiej popularności, również w Polsce, małej dziewczynki o piegach i odstających warkoczykach z włosów w kolorze marchwi. To Pippi Langstrumpf, czyli Fizia Pończoszanka - bohaterka powieści znanej szwedzkiej pisarki Astrid Lindgren, autorki także ''dzieci z Bullerbyn''. Na podstawie jej książki nakręcono bardzo popularny serial, w którym w rolę Pippi wcieliła się szwedzka aktorka Inger Nilsson, a towarzyszył jej nakrapiany koń Alfonso oraz małpka sajmiri o imieniu Pan Nilsson.

x x x

Szwedzki boks, czyli z kim walczył Rocky Balboa

Na koniec sięgnijmy jeszcze raz to ikony popkultury lat 70. i 80., jaką jest amerykański bokser Rocky Balboa, w którego rolę wcielił się Sylvester Stallone. W czwartej części zmaga się on w trudnym boju w Moskwie z radzieckim wielkoludem imieniem Iwan Drago.

Mało kto wie, że owym wielkoludem był Szwed. To szwedzki aktor i reżyser Dolph Lundgren, który niegdyś parał się także byciem modelem, bramkarzem w dyskotekach, ale również z wyróżnieniem skończył studia z dziedziny matematyki i chemii na Politechnice Królewskiej w Sztokholmie. Poza rolą w ''Rocky 4'', gdzie towarzyszyła mu znana wtedy duńska modelka o długich nogach Brigitte Nielsen, szwedzki herkules zasłynął także rolą He-Mana oraz główną rola w filmie ''Punisher'' na podstawie komiksu Marvela.

W 2010 roku raz jeszcze znalazł się na planie filmowym z Sylvestrem Stallone podczas zabawnego, traktującego rzecz z dużym poczuciem humoru filmu ''Niezniszczalni''. Wkrótce zobaczymy jego drugą część.

Więcej o: